HPS lamp aansluiten: veilige installatie en veelgemaakte fouten

Een HPS kweeklamp is een krachtige lichtbron die al jarenlang wordt gebruikt voor het kweken van planten. Om een HPS-systeem veilig te gebruiken, moeten de lamp, ballast, reflector en elektrische aansluitingen goed op elkaar zijn afgestemd.

Maar hoe werkt zo'n HPS-systeem precies? Welke onderdelen heb je nodig en waar moet je op letten bij het installeren?

In deze handleiding bespreken we de belangrijkste aandachtspunten, zodat je veelvoorkomende fouten kunt voorkomen.

Belangrijk: HPS-verlichting werkt met netspanning en kan tijdens het ontsteken hoge spanningspulsen produceren. Gebruik bij voorkeur een compleet, vooraf bedraad systeem met geschikte stekkerverbindingen. Het aansluiten of wijzigen van losse elektrische bedrading moet worden uitgevoerd door een vakbekwaam persoon volgens de voorschriften van de fabrikant.

Wat heb je nodig om een HPS lamp aan te sluiten?

Een HPS-verlichtingssysteem bestaat doorgaans uit verschillende onderdelen.

1. HPS kweeklamp

De HPS-lamp produceert het licht dat planten gebruiken voor fotosynthese.

HPS staat voor High Pressure Sodium, oftewel hogedruknatrium. Deze lampen zijn verkrijgbaar in verschillende vermogens, waaronder 250W, 400W en 600W.

Het vermogen en type lamp moeten geschikt zijn voor de gebruikte ballast.

2. Ballast of voorschakelapparaat

Een HPS-lamp kan niet rechtstreeks op het elektriciteitsnet worden aangesloten.

Hiervoor is een geschikte ballast nodig. Deze regelt de elektrische werking van de lamp en maakt, afhankelijk van het systeem, samen met een ontsteker het starten mogelijk.

Er bestaan twee belangrijke uitvoeringen:

• Magnetische ballast: een traditioneel voorschakelapparaat dat doorgaans relatief zwaar is en tijdens gebruik warmte produceert.

• Elektronische ballast: een elektronisch geregelde uitvoering, vaak compacter en bij sommige modellen voorzien van een dimfunctie.

Controleer altijd of de ballast geschikt is voor het exacte type en vermogen van de HPS-lamp.

3. Reflector met geschikte fitting

De reflector verspreidt het licht over het kweekoppervlak.

Veel traditionele HPS-kweeklampen gebruiken een E40-fitting. Er bestaan echter ook andere lamp- en armatuuruitvoeringen.

Controleer daarom of de fitting, reflector en aansluitkabel geschikt zijn voor het betreffende HPS-systeem.

4. Geschikte aansluitkabels

Gebruik uitsluitend kabels en stekkerverbindingen die volgens de fabrikant geschikt zijn voor de ballast en het armatuur.

De kabel tussen ballast en lamp kan te maken krijgen met hoge ontstekingsspanningen. Een gewone netspanningskabel is daarom niet automatisch geschikt.

5. Timer of tijdschakelaar

Met een timer kun je de dagelijkse belichtingsperiode automatisch regelen.

Let erop dat de timer geschikt is voor de elektrische belasting en de inschakelstroom van de ballast.

Bij sommige HPS-systemen is een speciaal schakelrelais of een daarvoor geschikte contactor nodig.

Stap voor stap een HPS-systeem installeren

Onderstaande stappen zijn bedoeld voor een compleet HPS-systeem met vooraf gemonteerde, door de fabrikant goedgekeurde aansluitingen.

Stap 1: Controleer de onderdelen

Controleer voordat je begint of alle onderdelen bij elkaar passen.

Let op:

• Het vermogen van de HPS-lamp.

• De compatibiliteit met de ballast.

• Het type fitting en reflector.

• De geschiktheid van de aansluitkabels.

• De voedingsspanning van het systeem.

• De aanwezigheid van de vereiste aarding.

Gebruik geen onderdelen waarvan de compatibiliteit onzeker is.

Stap 2: Schakel de stroom volledig uit

Zorg ervoor dat de installatie spanningsloos is voordat je onderdelen monteert of aansluit.

Trek de stekker uit het stopcontact en houd rekening met eventuele wachttijden die de fabrikant voorschrijft.

Open de behuizing van een ballast niet zelf. Interne onderdelen kunnen ook na het uitschakelen nog gevaarlijke elektrische spanning bevatten.

Stap 3: Monteer de reflector

Bevestig de reflector stevig op de gewenste plaats.

Gebruik een ophangsysteem dat geschikt is voor het gewicht van het armatuur.

Houd voldoende afstand tot planten, tentdoek en andere brandbare materialen. Volg hiervoor de minimale afstanden uit de handleiding.

Controleer ook of de reflector stabiel hangt en niet tegen kabels of andere onderdelen kan bewegen.

Stap 4: Plaats de HPS-lamp

Controleer of de lamp onbeschadigd is en bij de fitting past.

Plaats de lamp volgens de aanwijzingen van de fabrikant. Forceer de fitting niet.

Raak het glas bij voorkeur niet met blote handen aan. Gebruik een schone doek of geschikte handschoenen om vet en vuil op het glas te voorkomen.

Een beschadigde HPS-lamp mag niet worden gebruikt.

Stap 5: Plaats de ballast op een veilige locatie

Monteer of plaats de ballast volgens de instructies van de fabrikant.

Let daarbij op voldoende ventilatie, een stabiele ondergrond en bescherming tegen vocht.

Houd rekening met de warmte die het voorschakelapparaat tijdens gebruik produceert.

Plaats de ballast niet rechtstreeks op brandbare materialen wanneer de fabrikant dit niet toestaat.

Stap 6: Verbind de vooraf bedrade onderdelen

Heeft het systeem geschikte, voorgemonteerde stekkerverbindingen? Sluit deze dan aan zoals aangegeven in de handleiding.

Controleer of de verbindingen goed vastzitten en of kabels niet worden afgekneld.

Heeft de ballast of reflector losse aansluitdraden of open aansluitklemmen? Laat de elektrische aansluiting dan uitvoeren door een vakbekwaam persoon.

Gebruik nooit een algemeen aansluitschema als vervanging voor het specifieke schema van de fabrikant.

Stap 7: Controleer de aarding

Metalen onderdelen van een HPS-installatie moeten volgens hun beschermingsklasse en de voorschriften van de fabrikant correct zijn aangesloten.

Bij apparatuur van beschermingsklasse I is een beschermingsaarde noodzakelijk.

Gebruik een correct geïnstalleerd, geaard stopcontact en zorg ervoor dat de elektrische installatie passend beveiligd is, waaronder met aardlekbeveiliging waar vereist.

Een ontbrekende of onjuiste aarding kan bij een defect leiden tot gevaarlijke aanraakspanning.

Stap 8: Sluit eventueel een geschikte timer aan

Wil je de verlichting automatisch laten schakelen? Gebruik dan een timer die uitdrukkelijk geschikt is voor het schakelen van de betreffende ballast.

Let niet alleen op het opgegeven wattage, maar ook op de toegestane belasting en inschakelstroom.

Een eenvoudige huishoudtimer is niet altijd geschikt voor een HPS-systeem.

Stap 9: Controleer de installatie vóór gebruik

Controleer voordat je de verlichting inschakelt of:

• De reflector stevig bevestigd is.

• De lamp correct geplaatst is.

• De kabels onbeschadigd zijn.

• De verbindingen goed vastzitten.

• De ballast voldoende ventilatie heeft.

• De installatie correct geaard is waar vereist.

• De afstand tot planten en brandbare materialen voldoende is.

Wanneer je twijfelt over de elektrische aansluiting, schakel het systeem dan niet in voordat het is gecontroleerd.

Stap 10: Schakel de verlichting in

Wanneer het complete systeem volgens de handleiding is geïnstalleerd, kan de voeding worden ingeschakeld.

Een HPS-lamp heeft doorgaans enkele minuten nodig om volledig op te warmen en zijn normale lichtopbrengst te bereiken.

Controleer tijdens de eerste ingebruikname of de lamp normaal functioneert en of er geen ongebruikelijke geluiden, geuren of andere afwijkingen optreden.

Schakel bij afwijkingen de voeding uit en laat de installatie controleren.

Hoe werkt een HPS aansluitschema?

Bij een traditioneel HPS-systeem zijn de lamp, ballast en netvoeding elektrisch met elkaar verbonden.

De precieze schakeling hangt af van het gebruikte voorschakelapparaat.

Bij magnetische systemen kunnen onder andere een ballast, ontsteker en condensator onderdeel zijn van de installatie. Bij elektronische ballasten zijn verschillende functies doorgaans geïntegreerd.

Daardoor bestaat er geen universeel aansluitschema dat voor alle HPS-systemen geschikt is.

Gebruik altijd het aansluitschema dat bij jouw specifieke ballast en armatuur hoort.

Een verkeerd aangesloten HPS-systeem kan leiden tot elektrische schokken, schade aan onderdelen of brandgevaar.

Wat betekenen L, N en aarde?

Op elektrische apparatuur kom je regelmatig de aanduidingen L, N en het aardingssymbool tegen.

Bij gangbare moderne Nederlandse en Europese installaties worden doorgaans de volgende draadkleuren gebruikt:

Aanduiding	Betekenis	Gebruikelijke kleur
L	Fase	Bruin
N	Nul	Blauw
PE	Beschermingsaarde	Groen/geel

Deze kleuren zijn alleen bedoeld als algemene herkenningsinformatie.

Bij oudere installaties, bijzondere apparatuur of afwijkende bekabeling kunnen andere kleuren voorkomen. Vertrouw daarom nooit uitsluitend op de draadkleur.

Laat aansluitingen met losse bedrading controleren en uitvoeren door een vakbekwaam persoon.

Veelgemaakte fouten bij het aansluiten van HPS-verlichting

Een verkeerde ballast gebruiken

Niet iedere ballast is geschikt voor iedere HPS-lamp.

Een verkeerde combinatie kan ervoor zorgen dat de lamp niet goed start, onjuist functioneert of beschadigd raakt.

Controleer daarom altijd het voorgeschreven lampvermogen en de compatibiliteit.

Onvoldoende aandacht voor aarding

Een ontbrekende of defecte beschermingsaarde kan gevaarlijk zijn.

Gebruik de installatie uitsluitend wanneer aan de vereiste aardingsvoorschriften is voldaan.

Ongeschikte kabels gebruiken

De kabel tussen de ballast en lamp moet geschikt zijn voor de elektrische eigenschappen van het systeem, waaronder eventuele ontstekingsspanningen.

Gebruik daarom alleen voorgeschreven aansluitkabels en connectoren.

Een ongeschikte timer gebruiken

HPS-ballasten kunnen bij het inschakelen een hogere stroom vragen dan tijdens normaal gebruik.

Een timer die niet voor deze belasting geschikt is, kan beschadigd raken of onbetrouwbaar functioneren.

Onvoldoende ventilatie

HPS-lampen en ballasten produceren aanzienlijke warmte.

Onvoldoende ventilatie kan leiden tot hoge temperaturen in de kweekruimte.

Zorg voor een passende luchtcirculatie en houd de voorgeschreven veiligheidsafstanden aan.

De lamp direct opnieuw inschakelen

Veel HPS-lampen kunnen niet onmiddellijk opnieuw ontsteken wanneer ze net zijn uitgeschakeld.

De lamp moet eerst voldoende afkoelen voordat opnieuw starten mogelijk is.

Dit is normaal gedrag bij veel hogedrukontladingslampen.

Een beschadigde lamp blijven gebruiken

Gebruik geen lamp met beschadigd glas, een defecte fitting of andere zichtbare schade.

Schakel bij twijfel de installatie uit en vervang beschadigde onderdelen volgens de voorschriften.

Hoeveel stroom verbruikt een HPS kweeklamp?

Het elektriciteitsverbruik hangt af van het vermogen van de lamp en het verlies in de ballast.

Een HPS-lamp van 600W kan bijvoorbeeld als compleet systeem meer dan 600W uit het elektriciteitsnet opnemen.

Voor een nauwkeurige berekening moet je daarom kijken naar het opgenomen vermogen van de volledige installatie.

Een rekenvoorbeeld bij een totaal opgenomen vermogen van 650W:

0,65 kW × 12 uur = 7,8 kWh per dag

Bij een elektriciteitsprijs van €0,30 per kWh komt dit neer op:

7,8 × €0,30 = €2,34 per dag

Dit is uitsluitend een rekenvoorbeeld. Het daadwerkelijke verbruik verschilt per ballast, lamp en gebruiksduur.

Is LED een alternatief voor HPS?

Moderne LED-kweeklampen kunnen bij een vergelijkbare hoeveelheid geproduceerd plantenlicht minder elektriciteit verbruiken dan traditionele HPS-systemen.

Daarnaast zijn veel LED-armaturen dimbaar en is er geen afzonderlijke HPS-ballast nodig.

HPS blijft echter een bestaande verlichtingstechniek die in bepaalde situaties nog wordt toegepast.

Welke oplossing het meest geschikt is, hangt onder andere af van het kweekoppervlak, het beschikbare budget en de gewenste lichtopbrengst.

Conclusie: veiligheid staat voorop bij HPS-verlichting

Een HPS-kweeklamp kan betrouwbare verlichting bieden, mits alle onderdelen correct op elkaar zijn afgestemd en veilig worden gebruikt.

Controleer daarom altijd de compatibiliteit tussen lamp en ballast, gebruik geschikte aansluitkabels en zorg voor een correcte montage, aarding en ventilatie.

Bij complete systemen met voorgemonteerde aansluitingen is installatie volgens de handleiding doorgaans overzichtelijker.

Moeten er losse elektrische draden worden aangesloten of onderdelen worden aangepast? Laat dit dan uitvoeren door een vakbekwaam persoon.

Bekijk het assortiment HPS-kweekverlichting van Kweekverlichting.nl voor geschikte lampen en bijbehorende verlichtingsonderdelen.